Geschiedenis

De geschiedenis van de Bornse Synagoge

Na jaren van voorbereiding werd in januari 1843 in Borne de nieuw gebouwde synagoge plechtig ingewijd, ter vervanging van voorafgaande tijdelijke voorzieningen. Het initiatief tot de bouw was genomen door Salomon Jacob Spanjaard; hij was de grondlegger van wat later één van de grootste textielfabrieken van Twente zou worden.

In 1895-1897 volgde een nieuwe Joodse school, met daaraan verbonden de woning van de leraar. Die was tevens voorzanger van de gebedsdiensten in de synagoge. Tussen synagoge en school verrees tenslotte, in 1935, het ritueel badhuis. Daarmee was in alle behoeften van een religieus centrum voorzien.

De Bornse Synagoge is precies honderd jaar – van 1843 tot 1943 – in gebruik geweest. Door de tragische gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog bleek er na 1945 in Borne een te kleine Joodse gemeenschap overgebleven te zijn om het gebruik van de synagoge en aanpalende gebouwen volgens de oorspronkelijke bedoelingen te kunnen voortzetten. Er volgde een periode van wisselende bestemmingen en van leegstand. In 1984 nam de gemeenteraad van Borne het besluit om het complex aan te kopen en te laten restaureren. De school en de leraarswoning werden woonhuizen en de voormalige synagoge kreeg de bestemming van cultureel podium.

Om deze nieuwe bestemming te realiseren, kwam in 1986 de Stichting Cultureel Podium Bornse Synagoge tot stand. Zo bleef een synagogecomplex bewaard dat, door zijn volledigheid, in Nederland uniek is.

Het geheel is een Rijksmonument.